Ярилцлага

Булгамаа:  Би өөрөө олон хүнтэй харьцаж,                          хүнд тусалдаг тийм л мэргэжилтэй болохыг хүссэн

Надтай ярилцсан энэ охиныг Доржготовын Булгамаа гэдэг. 1992 оны Улс тунхагласны баярын өдөр төрсөн тэрээр Нийслэлийн 65р сургуулийг төгсөөд 2010 онд Хүмүүнлэгийн Ухааны Их Сургуулийн сэтгүүл зүйн ангид  элсэн орсон.

-Булгамаа, ярилцлагаа чиний гэр бүлийн талаар эхлэмээр байна. Яагаад гэвэл өмнө нь бид хоёр гэр бүлийн чинь талаар ярилцаж үзээгүй шүү дээ?

-Тэгий, тэгий. Би аав, ээж хоёр эрэгтэй дүүгийн хамт Улаанбаатар хотод амьдардаг. Аав, ээж хоёрт минь эзэмшсэн мэргэжил гээд байх юм байхгүй ээ. Миний өвөө дархан хүн байсан учир аав минь бүх юманд их эв дүйтэй ханддаг. Харин  ээж минь Орос-д  дөрвөн жил модны үйлдвэрт ажиллаж байгаад  хүний удирдлаган дор ажиллаж чадахгүй гээд Монголдоо буцаж  ирсэн гэсэн. Одоо манайх хувиараа бизнес эрхэлдэг. Тэр хоёр байнга хөдөө ,гадаа явна би хоёр дүүгээ хараал гэртээ хоцордог болохоор би өөрийгөө багаасаа л биеэ даасан гэж боддог.

-Айлын том,ганц охин юм байна шүүдээ. Хэр их эрхэлдэг вэ?

-Хүмүүс айлын ганц охин гэхээр л эрх танхи гэж боддог. Харин манай аав ээж хоёр хүүхдүүдээ бараг л эрхлүүдэггүй бага дүүг маань л бага зэрэг эрхлүүдэг. Айлын том ямар байна дүү нар чинь тийм байна гэж надад их өндөр хариуцлага хүлээлгэдэг.

-Тэгвэл айлын том байх хэцүү байна уу?

-Хэцүү ч юм байхгүй л дээ. Гэхдээ хоёр дүүгийнхээ хичээлийг хийлгэнэ, хичээлээ, гэрийн ажил, хоол ундаа хийнэ гээд олон ажил давхардхаар яах гэж айлын том боловоо гэж харамсдаг.

-Өөрт тохиолдож байсан хамгийн сайхан нэг дурсамжаа яриач?

-Би анх удаа ‘’Хайртай шүү’’ гэдэг үгийг аав ээж хоёртоо захиагаар хэлж байсан. Эхний удаа болоод ч тэрүү өөрийн эрхгүй л уйлаад бичсэн. Тэгээд би өглөө хичээлдээ явахдаа тэр хоёрын өрөөнд оруулж тавьчаад явсан тэр хоёр ч бас миний захиаг уншаад уйлсан гэсэн.

-Яагаад гэнэт тэр үгийг хэлэх болсон юм бэ?

Би нэг хэрэг хийсэн юмаа.

-Ямар хэрэг?

Би нэг үнэтэй утас авхуулсан юм. Тэгээд гурав хоноод л хаячихсан.                                        Би та хоёрынхоо арай хийж олсон мөнгөөр үнэтэй утас авхуулчихаад өөрийнхөө хайнга байдлаас болоод хаячихлаа гээл уйлаал бичиж байсан.

-Өнгөрсөн бүхнээ дурсах сайхан байдаг. Арван жилдээ ямар хүүхэд байсан бэ?

-Би нийгмийн идэвхи сайтай аль болох өөрийгөө нээн хөгжүүлэх секц дугуйланд явахыг эрмэлздэг хүүхэд болгонтой ижил харьцаж, шударга байхыг эрмэлздэг одоо ч гэсэн. Ангийн банди нартайгаа ерөөсөө таардаггүй байнга хэрэлдэж үймүүлж, орилдож гүйхээр нь хоёр дүү шигээ загначихдаг, эцэг эх, ангийн хурал болохоор тэр бүгдийг нь хэлчихдэг байлаа.  Арван жилдээ FM их сонсдог байсан. Тэр FM-н нэвтрүүлэгт нэг шүлэг зохиодог хөлгүй ах байнга оролцдог байлаа. Нэг удаа шүлгийн ном гаргасныг нь сонсоод яагаад ч юм би тусламаар санагдсан. Тэгээд маргааш нь ангийхандаа тэр ахын тухай яриад номыг нь авахыг санал болгосон. Манай ангийхан ч дэмжиж 25 хүүхэд авсан. Би тэгэхэд их баярласан.

-Арван жилдээ ямар секц дугуйланд явдаг байсан бэ?

-Уран уншлага, математик, дууны дугуйланд явдаг байсан. Би багадаа дуучин болно гэж боддог байсан сургуулийнхаа урлагийн наадамд байнга оролцдог байлаа.

-Тэгвэл яагаад дуучин болоогүй юм бэ?

-Ээж минь ерөөсөө зөвшөөрдөггүй байсан. Урлагаар яваад хоолоо олж идэж чадахгүй гэж боддог байсан биз. Тэгээд ч хичээлээс их завсардах гээд байдаг байсан.

-Хүн болгон л амьдралдаа алдаж онодог гэж боддог. Чамд алдсан гэж бодож явдаг зүйл байдаг уу?

-Би илтгэх урлагт их дуртай. Нэг удаа залгамжлагч холбооноос илтгэлийн уралдаан зарласан юм. Би материаллаа явуулчихаад оролцоогүй. Тэгсэн чинь нэг өдөр тэр тэмцээний шүүгч нь залгаад ‘’Чи оролцохгүй яасан юм бэ? Чиний гаргасан санаа болж байна шүү дээ’’ гэсэн тэгэхэд би үнэхээр их харамссан. Хүн аль болох олон юманд оролцож, өөрийгөө сорьж, дайчилж,  хөгжүүлэх ёстой юм байна гэдгийг ойлгосон.

-Яагаад  Х хх  хХХЁИРЫЙЛ Хүмүүнлэгийн Ухааны Их Сургуульд орох болсон бэ?

Хүмүүнлэг гэхээр надад их ойр санагддаг. Манай хамаатны нэг эгч хүмүүнлэгт сурдаг байсан. Манай сургууль ингэсэн, тэгсэн гээд л их ярьдаг байсан бас гадаад харилцаа сайтай, хэлний тал дээр сайн гэж сонссон нь надад их нөлөөлсөн байх.

-Тэгвэл яагаад сэтгүүлч мэргэжлийг сонгосон бэ?

-Би багаасаа л сэтгүүлч болохыг хүсэж мөрөөдсөөр ирсэн. Айлын том болохоор тоглох хүүхэд байхгүй айлд очиж тоглох их дуртай. Тоглохдоо үргэлж урдуураа хөшиг татаж байгаад л өөрөө гарч ирэн одоо ийм нэвтрүүлэг гарна, дараа нь тийм гээд л ярьж өгдөг байлаа. Аав, ээж хоёр минь хувиараа бизнес эрхэлдэг учраас санхүүгийн хүн хэрэгтэй гээд намайг нягтлан бодогчоор сур гэдэг байсан гэхдээ би өөрөө олон хүнтэй харьцаж, хүнд тусалдаг тийм л мэргэжилтэй болохыг хүссэн.Сэтгэл зүйч, хуульч эсвэл сэтгүүлч болно гэж боддог байсан тэгээд би аравдугаар ангидаа Хүмүүнлэгийн сэтгүүл зүйд орно гэж шийдсэн. Би элсэлтийн ерөнхий шалгалтаа өгөөд яг сэтгүүл зүйн ангидаа тэнцэж чадаагүй. Би өөрөө маш их хүссэн болохоор аав, ээж хоёр маань хөөцөлдсөөр байгаад энэ ангийг надад авч өгсөн тиймээс би итгэлийг нь алдахгүй сайн сурахыг үргэлж хичээдэг.

- Таван жилийн дараах Булгамаа ямар байх болоо?

Тодорхой хэмжээнд өөрийнхөө байр суурийг олчихсон, ихийг хийж бүтээх эрмэлзлэлтэй тийм л залуу сэтгүүлч байх болов уу.

Байнга л гүйгээгээрээ явж бусдынхаа төлөө үргэлж сэтгэл нь зовж байдаг нийтэч, шударга бүх хүнтэй ижил харьцаж ангийнхаа хүүхдүүдийн итгэлийг хүлээлсэн энэ охины үзэл бодол, амьдрал, хүсэл мөрөөдлийнх нь тухай ярилцсандаа баяртай байна.

Алтан Үзэг наадамд оролсон'' Ааваа та сонсож'' радио нэвтрүүлгийн сценари

Зохиолч: ХИС-н Сэтгүүлзүйн 3-р курc

Боловсруулсан: Б.Назкеш, Т.Соёл-Эрдэнэ, Ш.Адъяамаа, Ц.Насанжаргал, Б.Хулан

Хянасан: ‘’Алтан Үзэг’’ наадмын шүүгчид

Бэлтгэсэн:               2012      он             11              сар                    25 өдөр

Нэвтэрсэн:                            он                               сар                          өдөр

Үнэлгээ:

Нэвт: Аaваа та сонсож байна уу?

-Эхлэл хөгжим-

Нэвт: Сайн байцгаана уу эрхэм хүндэт сонсогчид оо. Та бүхэндээ “Ааваа та сонсож байна уу?” нэвтрүүлгээ хүргэхэд бэлэн боллоо.

-цааш нь дэвсгэрлээд-

Нэвт: Бид энэхүү нэвтрүүлгээрээ архины хор хөнөөл, мөн архи хувь хүн болон гэр бүлд хэрхэн нөлөөлж буйг нэгэн  гэр бүлийн маргаан дээр тулгуурлан хүргэхийг зорилоо.

                                                     -Таслал хөгжим-

Зохиомж( эхнэр нөхөр хоёрын маргаан )

                    Эхнэр: Арай ч дээ Батаа. Хоёрхон ойтой нялх үрээ орхиод, хонгор заяаг минь надаас булаагаад явдаа чи яв.

                   Нөхөр: Тиймээ, чам шиг хүний тэвэр дүүрэн хайр надад хэрэггүй болсон. Би чамд хайргүй. Яагаад гээч би архинд илүү хайртай. Үрий минь уйлах дуу чихийг минь өвдгөж, үүрээр би унтаж чадахгүй байна шүү дээ.

                Эхнэр:Өө за, Одоо байтлаа чи төрсөн үрээ өөрөөсөө зугтаалгана гэнэ ээ. Даанч дээ даанч. Ухаан муутай унхиагүй амьтан, дайрч давшихааараа чи хүн болдог, дэндүү тэнэг юм даа чи.

-Таслал хөгжим-

Нэвт: Иймэрхүү маргаан архичин хүний гэр бүлд өдөр болгон тохиолддог. Ингээд нэгэн хүүгийн аавдаа бичсэн захидлыг хүргэе.

-Таслал хөгжим, Жанцанноров ‘’Нар сарны зааг’’ цааш нь дэвсгэрлэнэ-

Ааваа

Алтан хорвоод ангаахай болон төрөхдөө

Ааваа гэж дуудах хэл надад орсон

Амьсгалахын тоолонд хүү чинь өсөж

Амьдралд би эр хүн боллоо

Ээж минь сэтгэлдээ захидал хүлээсээн, өдрийг өнгөрөөсөн

Энхрий үрдээ хайр халамж, насыг үдсэн

Тэглээ гээд амьдралд сөгдөөгүй, сөхрөөгүй яваа

Тэнгэрт биш тэр нутагт та байгаа

Аавынхаа нутагт би морь унаж тоглоогүй ч гэлээ

Алагхан үр нь би энгэрт нь эрхэлж байгаагүй ч гэлээ

Зүүд зүрх хоёртоо дүрийг тань харж уйлаагүй ч гэлээ

Аав таныгаа хүлээж 18 нас хүрлээ

Хүү минь гээд тэврээд авах өдөр надад дутлаа

Хүслээ хэл Аав нь чамдаа хайртай гэх хайр надад дутлаа

Тэглээ гээд ааваа хүү нь бусдын дунд сайн яваа

Тандаа нэг эрхэлж хүүгээрээ та бахархахгүй юм уу

Бүтэл муутай амьдралын нугачаанд хүүтэй гэдгээ та мартаагүй биз дээ

Аавын хайрыг мэддэг хэрнээ одоо ирэх болоогүй юм уу

Арван найман хавар, зун ,намар

Эргээд харахад зовлон жаргалтай өдөр байж

Ээж минь нууруун дээрээ хүнд ачааг аваад

Аав минь та жаргал хайгаад яваагүй биздээ

Миний аав бол хэний ч биш миний аав

Мэдэж байна, мөс хайлаад урсахдаа олон амьтдыг ундаалдаг

Мэлмэрэн нулимс унаган ээждээ би аашлуулахдаа, аавыгаа би санадаг

Ширүүн орсон борооны дараа

Шинэхэн орсон цасны дараа

Айлд ороод суухдаа хүний хүүг хараад

Аавдаа би гүйж очмоор санагддаг

-Таслал хөгжим, Жанцанноров ‘’Сэтгэлд шингэсэн говь’’ цааш нь дэвсгэрлээд-

Аав

Аав нь байна аа, аав нь байна. Хүү минь амьдралыг ухрааж, амьсгалыг зогсоож болохгүй хойно яалтай ч билээ дээ. Үр минь, архиар хүүгээ сольсон аавыгаа уучлаарай.

Аавын хайраар дутаж байгааг мэдсэн ч, тэр хайрыг чамаас харамласан

Алхам тутамдаа үрээ бодсон ч бойтгон хонхтой гутлыг чамаас хулгайлсан

Болох болохгүйн эхэнд аав нь хамгийн эхэнд явсан

Болж бүтэхийн эхэнд аав нь хамгийн сүүлд явсан

Одоо яалтай ч билээ дээ үр минь

Аавыгаа уучлаарай, уучлаарай

Хүү минь

-Таслал хөгжим-

     Нэвт: Бидний бэлтгэсэн нэвтрүүлгийг сонсоод та бүхэн нэгийг бодож хоёрыг тунгаасан гэдэгт бид итгэлтэй байна. Архинд шунах нь сайн бүгдийн хаалгыг хааж, муу бүгдийн үүдийг нээдэг гэдэг. Ингээд бид бүхний бэлтгэсэн “Ааваа та сонсож байна уу” нэвтрүүлэг энд хүрээд өндөрлөж байна. Баяртай сонсогчидоо.

-Таслал хөгжим-

Хүмүүнлэгийн Ухааны Их Сургуулийн  сэтгүүлзүйн 3-р ангийн оюутан

Б.Назкеш

Т.Соёл-Эрдэнэ

Ш.Адъяамаа

Ц.Насанжаргал

Б.Хулан

Миний баатар өвөө

Миний баатар өвөө

    Би багадаа чихрэнд  их дуртай хүүхэд байлаа. Ядаж байхад миний  хамгийн дуртай чихэр өвөөд л байдаг байсан. Би чихэр идмээр болж арга ядахдаа өвөө би таны хогыг шүүрдээд өгөе та гарчихаад ирэхгүй юу гэж хээв нэг хэлчихээд  гараад явангуут нь өөрийн дуртай бүх чихрээ кармалчаад хагас дутуу шүүрдчихээд  явчихдаг байж билээ.                                     

   2009.03.18 Эр цэргийн баяр. Өвөө минь даралтаар уначихсан гэх аймшигт мэдээг сонслоо. 1999 онд анх даралтаар унаж байсан энэ удаа хоёртох нь болчихлоо. Өвөө минь ухаан орохоосоо нэгэнт өнгөрсөн бололтой. Үд хэвийж байхад өвөөг хагас дутуу ухаан ороход ач зээ нарыг нь нэг, нэгээр уулзуулж эхэллээ. Намайг ороход өвөө минь орныхоо баруун дээд буланруу гараа явуулаад юм базаж авч байгаа бололтой  аваад л надад өгсөн. Учир нь өвөөгийн минь орны баруун дээд буланд нэг шар шүүгээ байралдаг. Тэр шүүгээнд  миний дуртай мөнөөх бүх чихэр байдаг байсан. Надад өвөө минь хамгийн гоё чихэрнүүдээ өгч байгаа бололтой  үл ялиг инээгээд л цаанаа л нэг энхрийхэн....  Хожим бодоод байхад өвөө минь намайг чихэр хулгайлдаг байсаныг хардаг байсан юм шиг...... 

   Би зуны амралтаараа өвөөгийндөө байнга ирдэг байлаа. Яагаад гэвэл энэ өвөөгөөс минь өөр өвөө, эмээ байгаагүй болхоор. Өвөө минь байнга л шатар тоглоно. Ойр орчмынхоо хэдэн өвгөнөө цуглуулаад л баг болоод талцаад л.    Нэг эхлэвэл дуусахгүй. Тэр дунд нэг чих муутай өвгөн байдаг байлаа. Өвөө минь тэр өвгөнтэй энэ удаа нэг баг болжээ. Тэр өвгөн бараг л юм сонсдоггүй. Дохио зангаагаар арай хийн нэг баг болсон гэдгээ ойлгууллаа. Нөгөө багын хоёр өвгөн мөнөөх өвгөнөөр тоглоом наргиан хийхэд өвөө минь ихэд дургүйцэж бүр манай багын гишүүнийг гойчиллоо гээд тоглохоо болж билээ. Би тэр бүгдийг харсан хэрнээ хараагүй юм шиг Яасан бэ?  өвөө Яагаад тоглохоо болчихвоо?  гэхэд  өвөө них том инээнгүүтээ би нэг дүлий юмтай нэг баг болчихоод хожигдох гээд байхаар явуулчихлаа гэж билээ. Өвөө минь угаасаа л хор шартай аливаа юманд хожигдож бууж өгөх дургүй нэгэн байсан.

  Өвөө минь орой болгон майн уншина. Өөрийнхөө хувилбараар монголчлоол... Тэр үеэр биднийг орхоор үнэнч, шударга гээд л бидний нэрийг хэлээл бүр чанга уншдагсан.

   Өвөө минь цагаан сараар дээлнийхээ баруун дээд энгэрт тэмдэгээ зүүчихээд суух нь үнэхээр бахархалтай. Би тэр дүр зургийг хэзээ ч мартахгүй. Аргагүй л баатар хүн шиг. Хожим би өвөөгийнхөө тухай сонинд гарсан нийтлэлүүдийг уншихад түүний ажил сайжруулах томилолтоор очсон нэгдэл бүхэн нь эдийн засгийн хувьд хөл дээрээ зогсож, өр авлага нь барагдаж, урт богинын зээлээс гарч, сум нэгдлээ хэрсүү ухаанаар эдийн засгийн тооцоотой удирдаж ,хүмүүс нь даргаа дэмжин хүрээлж хүчээ нэгтгэн ажиллаж удирдсан сум нэгдэл бүр нь Улсын тэргүүний нэгдэл болдог байсан гээд л магтаж бичсэн байсан юм.  Миний баатар өвөөг ингэж айхтар бичсэн хүн мөн л миний хүндэлж явдаг сэтгүүлч баатар хүн байсан юм. Энэ хүн бол Монгол Улсын Соёлын Гавъяат Зүтгэлтэн нэрт сэтгүүлч Ц.Балдорж агсан юмаа.

      2009.3.19 энэ өдөр өвөө минь ертөнцийн үл дийлдэхрүү намайг бас хайрт хүүхдүүдээ орхиод явчихсан. Өвөө минь 37 жил тасралтгүй удирдах албан тушаал хашсан. Үүнийг нь ч төр засгаас өндөрөөр үнэлсэн. Хөдөлмөрийн баатар цол тэмдгийг хүн болгон аваад байдаггүй. Өвөөг минь үл дийлдэхрүү гаргадаг тэр өдөр эгэл жирийн олон иргэд эмгэнэн гашуудаж эрийтэл  хоёр эгнээгээр зогсож хүндэтгэл үзүүлж байсныг харахад өвөөгийнхөө ямархуу олон түмэндээ хүндтэй явсаныг  би дахин мэдэрсэн юм. Би өвөөгийнхөө өндөр сайхан нуруунд үүрүүлж, ханхар сайхан цээжинд нь наалдан өсч, эвлэг зөөлөн гараас нь хөтөлж хөлд орсон болохоор миний хамгаас нандигнан хайрлаж шүтэн дээдэлдэг хүн бол миний өвөө. Өвөө минь урсаад одох цаг хугацаанд элэгдэлгүй үүрд миний зүрх сэтгэлд хоногшин үлдэх болно.